РФ-тыҥ национальный гвардиязыныҥ черӱлериниҥ черӱчил-политикалык иш аайынча бӧлӱктеринде служить эдип тургандар бойыныҥ профессионал байрамын сыгын айда темдектейт. Бу улус Росгвардияныҥ бӧлӱктеринде морально-психологиялык айалга учун каруулу, служба ӧдӱп турган улустыҥ кандый бир уур-кӱч сурактарын јакшы билер ле јадын-јӱрӱмниҥ кызалаҥ айалгалары боло берзе, болушка келерге јаантайын белен.
Бис Росгвардияныҥ Алтай Республика аайынча башкартузыныҥ јааныныҥ морально-психологиялык айалга аайынча ордынчызы полковник Сергей КУЗНЕЦОВЛО туштажып, бӱгӱнги ӧйдиҥ замполиттери керегинде куучындап берзин деп сураганыс.
— Сергей Викторович, Слерди профессионал байрамыгарла уткуп тура, бу байрам нениҥ учун сыгын айда темдектелип турган деп сураарга турум?
— Черӱчилдерле иштеер бӧлӱктиҥ тӧзӧлгӧниниҥ кӱни Росгвардияныҥ директорыныҥ «Бӧлӱктердиҥ (службалардыҥ) тӧзӧлгӧниниҥ кӱндерин јарлаары керегинде» јакарузыла јӧптӧлгӧн. Шак ла бу кӱн нениҥ учун талдалган дезе, 1918 јылдыҥ сыгын айында ВЧК-ныҥ черӱлеринде культурно-просветительский бӧлӱк тӧзӧлгӧн, оноҥ ол 1919 јылдыҥ чаган айында политический бӧлӱк деп ӧскӧртӧ адалган.
— Мынаҥ кӧрзӧ, слердиҥ служба тӧзӧлгӧнинеҥ бери 105 јыл ӧдӱп калган…
— Эйе, тап-эриктерди корыыр черӱлер тӧзӧлип, колго-бутка турарыныҥ бастыра бӧлӱктерин замполиттер бойлоры башкарып турган черӱчилдерле кожо ӧдӱп келген.
Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ јылдарында ичбойындагы черӱлердиҥ 20 политишчизине ат-нерези учун Советский Союзтыҥ Геройы деп ат адалган. Јуу-согуштардыҥ јалаҥдарында ат-нерелӱ јуулажып, јеҥ јастанган 13 офицер черӱчил бӧлӱктердиҥ тооломдорына ӱргӱлјикке кийдирилген.
СССР јайрадылып турарда, замполиттер јалтанбазын ла ат-нерезин кӧргӱскен. Олор јуучыл јакаруны бӱдӱрерге ле бойыныҥ башкартузында јуучылдарды аргадаарга болуп, кезикте бойыныҥ јӱрӱмин деп кысканбагандар. Офицер-таскадаачылардыҥ ижиниҥ туза-јандырузы јаан болгоны эки чечен кампания ӧдӧр тушта јарт кӧрӱнген. Олордыҥ бежӱзине Россия Федерацияныҥ Геройы деп ат адалган, ол тоодо ӱчӱзине — јеҥ јастанып јыгылган кийнинде.
Росгвардия тӧзӧлгӧниле колбой, черӱчилдерле иш аайынча бӧлӱктердиҥ ижи-амадузы кубулбай арткан — служебно-черӱчил иш-амадуларды черӱчилдер ле ишчилер једимдӱ бӱдӱрерине керектӱ морально-психологиялык айалга бийик кеминде болорын јӧмӧӧри.
Национальный гвардияныҥ черӱлеринде черӱчил-политикалык (политикалык) ишти тӧзӧӧриниҥ системазы 2021 јылдыҥ кӱчӱрген айында јӧптӧлгӧн. Ол керегинде јакаруга колды РФ-тыҥ Нацгвардиязыныҥ черӱлериниҥ федерал службазыныҥ директоры салган. Бу јакару черӱлердиҥ бӧлӱктерин башкарар органныҥ ижин, ведомственный вузтарга улус аларыныҥ ээжилерин, черӱлерде служба ӧдӧрине кандидаттар талдаарыныҥ ээжи-некелтелерин аайлаштырып турган тап-эриктик акттарды чокумдайт.
Јербойында черӱчил-политикалык (политикалык) ишти тӧзӧӧри аайынча Баш черӱчил-политикалык башкарту тӧзӧлгӧн. Росгвардияныҥ окылу кижизи Валерий Грибакинниҥ айтканыла, мындый алтам черӱлерде служба ӧдӱп турган улустыҥ кӱӱн-санаазы бийик ле турумкай болорын јӧмӧӧр амадула эдилген.
— Росгвардияга замполиттерди кайда белетеп турган?
— Россияныҥ МВД-зыныҥ ичбойындагы черӱлериниҥ главнокомандующийиниҥ јакарузыла, 2011 јылда Россияныҥ МВД-зыныҥ ичбойындагы черӱлериниҥ Санкт-Петербургтагы институдында морально-психологический јеткилдештиҥ факультеди тӧзӧлгӧн. 2021 јылда ол черӱчил-политикалык иштиҥ факультеди деп ӧскӧртӧ адалган. Тургуза ӧйдӧ анда «Служебный иштиҥ психологиязы» деп специальность аайынча офицерлер белетелет. Бу факультетти ӱренип божоткон улус «психолог» деп квалификация алат.
Андый ӱредӱни божоткон улус черӱчил службазын ӧтсин деп, ротаныҥ командириниҥ черӱчил-политикалык иш аайынча ордынчызы эмезе черӱчил бӧлӱктиҥ психологы эдип аткарылат. Соҥында олор ротаныҥ командири эмезе батальонныҥ командириниҥ черӱчил-политикалык иш аайынча ордынчызы болор аргалу. Черӱчил ченемелди алган кийнинде, квалификациязын бийиктеткен (профессионал такып белетеш) соҥында, офицер службазы аайынча батальонныҥ командириниҥ черӱчил-политикалык иш аайынча ордынчызына, РФ-тыҥ национальный гвардиязыныҥ черӱлериниҥ башкартуларыныҥ, биригӱлериниҥ ле бӧлӱктериниҥ органдарыныҥ офицерине јетире ӧзӧр аргалу.
— Нениҥ учун слердиҥ службагардыҥ адында «политикалык» деп сӧс эки катап адалат?
— Нацгвардияныҥ черӱлеринде службаныҥ башка-башка бӱдӱмдери болоры темдектелип калган. Бистиҥ ведомстводо черӱчилдер ле полицияныҥ аҥылу званиелӱ ишчилери бар. Оныҥ да учун баштапкы категорияга келижип турган улус ортодо черӱчил-политикалык иш, экинчи категория улусла политикалык иш ӧткӱрилет.
— Ол иштиҥ учуры кандый?
— Нацгвардияныҥ черӱлеринде черӱчил-политикалык иш алты тӧс ууламјылар аайынча тӧзӧлӧт.
Агитационно-пропагандистский иш черӱчилдердиҥ ле ишчилердиҥ јондык учурлу ла профессионал аргаларын ӧскӱрер амадула ӧткӱрилет. Психологиялык иш росгвардеецтердиҥ јакылталарды једимдӱ бӱдӱрери, психиказы кандый бир кызалаҥ айалгаларда турумкай болоры јанынаҥ белен болорыныҥ кемин јеткилдейт. Черӱчил ле служебный дисциплинаны тыҥыдары ла јӧмӧӧри черӱчилдер ле ишчилер јанынаҥ јасакбузуштар болбозын јеткилдеериниҥ тӧзӧлгӧзи болот.
Государственно-политикалык кӱӱн-санаа болорын тӧзӧӧри, бойыныҥ Тӧрӧлине чындык, черӱчил ле служебный молјуларын бӱдӱрерине белен болоры — черӱчил-тӧрӧлчи (тӧрӧлчи) иштиҥ ле јондык биригӱлерле ӧмӧ-јӧмӧ иштиҥ уч-турултазы.
Черӱчил-јонјӱрӱмдик (јонјӱрӱмдик) иштиҥ шылтузында черӱчилдердиҥ, ишчилердиҥ ле олордыҥ билелериниҥ јонјӱрӱмдик ле тап-эриктик корулажы јеткилделет.
Культурно-амыраштыҥ ижиниҥ тӧс иш-амадулары — культурно-эстетикалык таскамал, улусты телекейлик ле национальный культурный байлыктарла таныштырары, стрессовый айалгаларды јоголторы, кандый бир јакаруны бӱдӱрген кийнинеҥ кижиниҥ кӧгӱстик ийде-кӱчтерин орныктырары, кижиниҥ амыражын тӧзӧӧри.
— Росгвардияныҥ Алтай Республика аайынча башкартузында черӱчил-политикалык иш јанынаҥ кемдер иштейт?
— Бистиҥ башкартуда таҥынаҥ группа бар, оныҥ улузы черӱчил-политикалык ишти башкартуда ла политикалык ишти бӧлӱктерде (ОМОН, СОБР, ведомственный эмес каруулдыҥ бӧлӱги, лицензионно-јарадыштыҥ ижиниҥ тӧс јери) тӧзӧйт.
Группаныҥ јааныныҥ болушчызы капитан Рашидбек Бекчанов черӱчил-политикалык (политикалык) ишти черӱчил ле служебный ӧмӧликтерде тӧзӧӧри, таҥынаҥ таскамал иш, телекей ле ороон кеминде болуп турган керектер керегинде солундарла улусты таныштырары, черӱлердиҥ служебно-черӱчил ижи керегинде јетирӱлер эдери учун каруулу. Анайда ок ол черӱчил ле служебный дисциплинаныҥ айалгазы јанынаҥ мониторинг-шиҥжӱ ӧткӱрет, кандый бир черӱчилдердиҥ ле ишчилердиҥ кылык-јаҥын, служебный ижин ле аргаларын бастырајандай баалап кӧрӧри чындык болорын јеткилдейт.
Психолог (полиграфолог) старший лейтенант Анастасия Нибогова национальный гвардияныҥ черӱлеринде служба ӧдӧргӧ, ведомственный ӱредӱлик заведениелерде ӱренерге турган улус ортодо профессионал психологиялык талдаш ӧткӱрет. Анайда ок ол улустыҥ таҥынаҥ-психологиялык аргаларын ла психофизиологический аҥылуларын шиҥдеп кӧрӧт, психологиялык ӱйдежӱ ӧткӱрет, керек болзо, психологиялык болуш-реабилитация ӧткӱрип јат.
Клубтыҥ јааны прапорщик Юрий Придава Алтай Республиканыҥ эл-јоны ортодо јарлу кижи. Ол тергеениҥ культуразыныҥ јӱрӱминде ле јаш ӱйениҥ тӧрӧлчи таскамалында эрчимдӱ туружат, Майма аймактыҥ јаанындагы јашӧскӱрим советтиҥ составына кирет. Кандый бир байрамдарга ла кереестик кӱндерге учурлалган кӧдӱриҥилер оныҥ кожоҥдогоны јогынаҥ ӧтпӧйт. Юрий Юрьевич — донорлордыҥ кыймыгузыныҥ туружаачызы.
Тургуза ӧйдӧ Россия Федерацияныҥ национальный гвардиязыныҥ черӱлеринде черӱчил-политикалык иштиҥ системазы тӧзӧлип калган, ол алдындагы ӧйлӧрдӧ болгон системадаҥ башкаланып јат. Озо ло баштап бойыныҥ ижиниҥ ууламјылары аайынча аҥыланат, олордыҥ кезиги совет ӧйдиҥ кийнинде баштапкы ла катап тӧзӧлгӧн. Росгвардияныҥ Алтай Республика аайынча башкартузында черӱчил-политикалык (политикалык) иш аайынча группа эмдиги ӧйдиҥ ээлгир, туза-јандырузы јаан системаныҥ бӧлӱги болуп јат.
— Сергей Викторович, толо каруулар бергенигер учун быйан. Слерди профессионал байрамыгарла база катап уткуп турум.
Владимир АНТРОПОВ куучындашкан
